Kaos'un Internet'teki Devinimi
CHAOS IN ACTION 1997 / 1998 / 2000
http://koeln.heimat.de
Genco Gulan

Kaos'un Devinimi basligi ile Turkce'ye cevirmeye calistigim proje, orjinal adi ile "Chaos in Action", internet ortaminda gerceklestirilmis ve gerceklestirilmeye devam edecek oncu sanat projelerinden biri. Projenin ilk bolumu, "Eurinomes´s Gambit" (Avrupa Acilisi) alt basligi ile 4 Kasim 1997'de basladi ve bes gun surdu. Proje icin, Istanbul dahil, 12 Avrupa sehrinden yaklasik 400 sanatci, internet ortaminda bulusarak, karsilikli etkilesim icinde isler urettiler.

1998 yilinda proje yeni bir kavram cercevesinde ele alindi ve alt baslik olarak "Je Est un Autre" (Ben Baskasiyim ya da Ingilizce, Me is Somebody Else) secildi. Bu sefer projeye yine Istanbul dahil, 8 Avrupa sehrinden sanatcilar katildi. Her sehirdeki ekip, diger sehir ekiplerinin proje kavramlarini gerceklestirmeye calisti.1999 yili icin planlanan "The Genious is We/ You/ They" (Dahi benim, Sensin ve O) alt baslikli sergi, gerekli butce bulunamadigi icin 2000 yilina ertelendi. Her iki proje icin uretilen isler, internetin mecrasal avantaji ile, ilk yerlestirildikleri sitede, http://koeln.heimat.de , sergilenmeye devam ediyorlar.

***

Bilgi Cagi olarak anilan gunumuzde, sanatcilar iletisim teknolojisinin getirdigi yeni olanaklarini, deneysel projelerle arastirmaya basladilar. "Kaos'un Devinimi" internet ortaminda gerceklestirilen, es zamanli (real time), karsilikli etkilesimli (interaktif) sanat etkinliklerinin ilk orneklerinden biri. Benzeri nedenlerle gerceklestirildigi sene projeye Paris Center Georges Pompidou Muzesi web sitesinde onemli yer verildi.

Chaos in Action projesinin beyni Evgenija Demnieska. Uskup, Makedonya dogumlu Evgenija Paris'te yasayan bir dunya sanatcisi. Kariyeri boyunca ozellikle mail art (gonderi ya da iletisim sanati) ile ugrasiyor. Sanatci bunun da kendi hayatindan kaynaklandigini, cunku cok gezdigini, cok mektuplastigini, simdi de faks ve interneti gunluk hayatinda sikca kullandigini anlatiyor. Yasam temposu ve islere yaklasimi boylesi bir projeyi olusturmasinda etkili olmus.

Evgenija islerinde aktif katilima onem veriyor. Izleyicinin ve bir ekiple calisiyorsa diger sanatcilarin katilimi, projelerinin vazgecilmez unsuru. Bu aktif katilim terimi paylasim ve etkilesimi de iceriyor. Evgenija 2. Istanbul Bienali'nde de telefon ve faksla bir Istanbul Belgrad hatti kuruyor. Evgenija projelerinde gittikce daha fazla organizasyon ustlendigini vurguluyor. Bir anlamda geleneksel sergi duzenleyici kaliplarini kiriyor ve kuratorluk makamini da sorguluyor. "Sergi duzenleyicileri (organizator ya da kurator) kontrol etmeye calismak yerine fikir uretmeli" diyor Evgenija.

Evgenija Demnievska, Chaos in Action projesinde koordinasyonu Alman Wolgang Ziemer ile beraber yurutuyor. Teknik alt yapi, Heimat Server Gruptan Wolfgang Knauff and Christian Scholz tarafindan tasarlanip gelistiriliyor. Internet'ten ve bilgisayardan biraz daha anlamaya basladigimi dusundugum su gunlerde ancak farkediyorum ki islemci (server) yapisinin karsilikli (interaktif) ve coklu mecra (multi media) etkilesimin saglanmasindaki etkisi buyuk. Bunlarin tumunu es zamanli (real time) olarak gerceklestirmek ise daha buyuk teknoloji ve ustalik gerektiriyor.

Eurinomes´s Gambit

Projenin ilk bolumu olan "Eurinomes´s Gambit" te koordinasyonu, Paris ArtW3 Cagdas Sanat Merkezi ve Koln'deki Heimmat Server Group ustleniyor. Avrupa'yi Aix-la-Chapelle, Belgrad, Bukres, Cambridge, Koln, Krakow, Graz, Helsinki, Istanbul, Roma, Uskup, Paris, Sofya, Selanik sehirlerinden sanatcilar temsil ediyor.

Chaos in Action projesinde isler, sitenin iki ve uc boyutlu mekanlarinda sergilendiler. Aninda ucretsiz program edinebileceginiz sitelere baglanti tum kullanicilari teknoloji acisindan kismen de olsa esitledi. Coklu mecranin ayri ayri ve bir arada kullanimi (ses, video, yazi, naklen yayi, obje-imaj) yeni imkanlari ve sorulari beraberinde getirdi.

Ilk sene yapilan projede farkli sehirlerdeki sanatcilarin, internet ortaminda ve kavram cercevesinde iletisimi amaclanmisti. Sanatcilar kavrama ve birbirlerinin islerine referansla yeni isler urettiler.

Je Est un Autre

1998 yilinda gerceklestirilen Je Est un Autre alt baslikli projeye Achen, Aubervilliers (Paris), Belgrat, Krakov, Düsseldorf, Helsinki, Istanbul, Köln, Modena, Novi Sad, Rekyavik, Uskup, Sofya sehirlerinden sanatcilar katildi. Koordinasyonu Paris, Aubervilliers'den Metaforth'un gerceklestirdigi projede bir kavram oyunu oynandi. Her sehrin ekibi bir proje belirledi ve diger sehirler de bu projeyi gercek ve sanal ortamlarda gerceklestirmeye calistilar. Örnegin Paris sehrinin projesi, katilimcilari gelecegin sehrini tanimlamaya yoneltiyordu. Projeye katilanlar tamamiyla serbest bir yaratim sürecinden geçiyorlar ve istedikleri araçlarla istedikleri sekilde projenin sorularina cevap veriyorlardi.

Belgrad Novi Sad'dan Andrej Tisma ise McCola (McDonalds ve Coca Cola) adli bir kavram yaratmis ve sehirlerin bu kavrami kullanarak sanal alanda açacagi sergiye birer isle katilmalarini istemisti. Istanbul ekibi "Istanbul Cagdas Sanat Muzesi" kavramini proje olarak sundu. Sekiz sehirden sanatçilar eserleri ve yorumlariyla bu proye katildilar. Ben, Chaos in Action projesinin gerceklestirildigi her iki senede de hem Istanbul takiminda yer aldim hem de koordinasyonu ustlendim. Proje sayesinde yazi yazmaktan oteye bir sey icin kullanmadigim bilgisayarin baska neler yapabildigine sasirarak tanik oldum. Birinci sene Istanbul ekibi calismalarina Mehmet Sinan, Mete Yilmaz, Akin Tek katildilar. Ikinci sene bu isimlere Gorkem Gulan ve Yesim Ozsoy eklendi. Tomur Atagok ve Mesut Bilgili projeye disaridan destek verdiler. Her iki senede de Istanbul ekibine, Bogazici Universitesi, Bilgisayar Erisim arastirmalari laboratuari destek oldu. Prof. Dr. Ufuk Caglayan, Dr. Cem Ersoy, Murat Eren, Mete Yilmaz, Emre Celebi'ye tekrar tesekkurler.

Chaos in Action adli projenin bize gosterdigi cok onemli birkac nokta var. Sanat ve sanatsal etkilesim, ortak uretim icin her turlu siniri asacak yontemler gelistirebiliyor. Ikinci onemli nokta da, iletisim teknolojisindeki gelismeler sonucu, sanat eseri kutlesini yitirerek saf bilgi (data) formatina donusebiliyor. Bu iki bulgu da bize gelecekte teknolojinin kulture etkisinin daha da buyuk olabilecegini gosteriyor.

Not: Bu yazi Arredemento dergisinde de yayinlanmistir.